اندیشه اجتماعی متفکران مسلمان تقی آزاد ارمکی انتشارات سروش

اندیشه اجتماعی متفکران مسلمان انتشارات سروش

نوشته: دکتر تقی آزاد ارمکی

از فارابی تا ابن خلدون

دو عنوان "تاریخ تفکر اجتماعی در اسلام" و "اندیشه اجتماعی متفکران مسلمان در سال‌های پس از پیروزی انقلاب اسلامی" از جمله واحدهای درسی مقاطع لیسانس و فوق‌لیسانس رشته علوم اجتماعی محسوب می‌شوند. پرسش بنیادینی که در این زمینه مطرح می‌شود این است که آیا این عناوین درسی با توجه به شرایط خاص اجتماعی کشور و در راستای یافتن راهکارهای مناسب برای مسائل اجتماعی ایران اهمیت یافته‌اند، یا اینکه مستقل از تحولات پس از انقلاب اسلامی، همچنان به لحاظ نظری و علمی از جایگاه شایسته‌ای برخوردارند؟

در پاسخ اولیه و کلی می‌توان گفت که تغییرات اجتماعی و سیاسی، تلاش برای بازخوانی اندیشه اجتماعی مسلمانان در سطح داخلی، و همچنین چالش‌های موجود در اندیشه اجتماعی غرب، بی‌تردید در تدوین این دروس مؤثر بوده‌اند. با این حال، تأمل در اندیشه اجتماعی متفکران مسلمان، چه به صورت آشکار و چه ضمنی، همواره مورد توجه جوامع اندیشمند در کشورهای اسلامی، به‌ویژه ایران، قرار داشته است.

این کتاب با هدف پاسخ به این دو پرسش تدوین شده است. ابتدا ضرورت پرداختن به این حوزه و دیدگاه‌های مطرح در این زمینه بررسی شده، سپس قوت‌ها و کاستی‌های اندیشه اجتماعی متفکران مسلمان مورد تحلیل قرار گرفته است. در ادامه، اصول و ویژگی‌های این اندیشه تبیین شده و در نهایت، آرای برخی از اندیشمندان مسلمان همچون فارابی، بیرونی، مسعودی، ابن بطوطه، غزالی، طوسی و ابن خلدون معرفی شده است. امید است که در آینده، دیدگاه‌های متفکران معاصر همچون شریعتی، مطهری، آل احمد، علامه طباطبایی و امام خمینی (ره) نیز مورد بررسی دقیق‌تری قرار گیرد.

متن حاضر حاصل پژوهش، بررسی و تدریس در زمینه اندیشه اجتماعی متفکران مسلمان است. در این مسیر، از راهنمایی‌ها و همراهی‌های بسیاری بهره برده‌ام. دانشجویان دانشکده علوم اجتماعی دانشگاه تهران و دانشگاه تربیت مدرس، به‌ویژه در دوره‌های دهم و یازدهم، از طریق پرسش‌ها و تحقیقات خود، نقش مؤثری در شکل‌گیری این اثر داشته‌اند. همچنین، از همکارانم در مرکز تحقیقات، مطالعات و سنجش برنامه‌ای صدا و سیمای جمهوری اسلامی که امکان آماده‌سازی این مجموعه را فراهم کردند، صمیمانه سپاسگزارم.