داستان دو جریان (تاریخ اسلام طرح اثربخش) انتشارات معارف

معرفی کتاب «داستان دو جریان»؛ تاریخ تحلیلی اسلام (طرح اثربخش) انتشارات معارف

کتاب «داستان دو جریان» اثری نوآورانه و مسئله‌محور از مجموعه کتب درسی معارف اسلامی (طرح اثربخش) است که توسط دکتر مصطفی محسنی و دکتر مرتضی کریمی تدوین شده و توسط دفتر نشر معارف به چاپ رسیده است. این کتاب با کد شناسه ۱۴۵، منبع رسمی ۲ واحد درسی تاریخ اسلام برای دانشجویان دانشگاه‌های سراسر کشور می‌باشد.

ویژگی بنیادین این اثر، عبور از شیوه سنتی «تاریخ‌نگاری صِرف و ترتیبی» و ورود به عرصه «تاریخ موضوعی و مقایسه‌ای» است. نویسندگان کتاب با محور قرار دادن تقابل همیشگی جریان حق و باطل، تاریخ اسلام و سیره رسول خدا (ص) و ائمه اطهار (ع) را در پیوند با چالش‌ها و دغدغه‌های ملموس انسان معاصر (نظیر آزادی، علم، زن، سیاست و جنگ) تحلیل کرده‌اند.

ویژگی‌های کلیدی کتاب:

1. رویکرد تحلیلی و مقایسه‌ای: مقایسه مبانی و عملکرد تمدن اسلامی با سایر تمدن‌ها (ایران باستان، روم، قرون وسطی، غرب مدرن و جاهلیت).
2. پاسخ به شبهات و مسائل روز: بررسی واقع‌بینانه مباحث چالش‌برانگیز مانند حقوق و جایگاه زن، مسئله حجاب، جنگ و صلح در اسلام، آزادی عقیده و خشونت.
3. متن جذاب، خودمانی و دانشگاهی: پرهیز از اطناب و یکنواختی تاریخ‌نگاری وقایع تقویمی و بهره‌گیری از تیترهای زنده و درگیرکننده ذهن دانشجو.

سرفصل‌های آموزشی کتاب (۱۳ درس):

• درس اول: علم و دانش در سیرهٔ معصومین (ع)؛ علم برتر در نگاه ابن‌سینا، سرزمین دانایی (ایران قبل و بعد از اسلام)، سیره علمی پیامبر و ائمه، و تفاوت نگاه اسلام و غرب به مقوله دانش.
• درس دوم: بهداشت و درمان در سیره معصومین (ع)؛ رویکرد اسلام به طب و مقایسه وضعیت بهداشت در اسلام با اروپای قرون وسطی.
• درس سوم: آزادی عقیده در نظام‌های الهی و غیرالهی؛ معنای «لا إکراه فی الدین»، اجباری نبودن دین، و آزادی اهل‌کتاب و اقلیت‌ها در حکومت پیامبر و علوی.
• درس چهارم: آزادی بر پایه حق؛ قانون جنگل در برابر آزادی، دیدگاه تاریخی درباره آزادی، و تبیین مسئله حجاب و مرزهای آزادی در سیره نبوی و علوی.
• درس پنجم: جنگ و صلح (۱)؛ تقابل تاریخی حق و باطل، اخلاق جنگ، تفاوت جهاد با کشورگشایی و عهدنامه‌های پیامبر با غیرمسلمانان.
• درس ششم: جنگ و صلح (۲)؛ صلح پیامبر و امام حسن (ع)، منطق دفاع در صدر اسلام و دیدگاه پژوهشگران منصف غربی درباره صلح‌طلبی اسلامی.
• درس هفتم: واقعیت و واقعیت‌نما (۱)؛ تاریخچه جنگ روانی، جنگ شناختی در قرآن، قدرت شایعه و مواجهه نبوی و علوی با عملیات روانی دشمن.
• درس هشتم: واقعیت و واقعیت‌نما (۲)؛ جعل‌سازی فرهنگ‌ها، روایت‌های پنهان، و خطر باستان‌گرایی افراطی در برابر هویت اسلامی.
• درس نهم: زن در گذر تاریخ (۱)؛ بررسی منزلت زن در یونان، روم، ایران باستان، قرون وسطی و جاهلیت در مقایسه با کرامت زن در اسلام و سیره نبوی.
• درس دهم: زن در گذر تاریخ (۲)؛ ابزارانگاری زن در غرب، نگاه تمدنی اسلام و امام خمینی (ره) به زن معاصر.
• درس یازدهم: حق و باطل در میدان قدرت؛ روایت قدرت و حکمت در اندیشه غرب در برابر نظام ولایی و سیره حکومتی امیرالمؤمنین (ع).
• درس دوازدهم: قدرت و حاکمیت؛ منطق قدرت و مسئولیت، عدالت مطلق و مقایسه کارکرد حاکمان الهی با نظام‌های استبدادی.
• درس سیزدهم: وطن‌دوستی در سیره معصومین (ع)؛ شعر فردوسی و حکمت قرآنی، ملی‌گرایی در اسلام، مفهوم امت و ملت، و مواجهه با ناسیونالیسم افراطی.

مخاطبان هدف:

• دانشجویان کلیه رشته‌های دانشگاهی جهت گذراندن واحد عمومی تاریخ اسلام / تاریخ تحلیلی صدر اسلام
• اساتید معارف اسلامی و مربیان فرهنگی دانشگاه‌ها
• پژوهشگران و علاقه‌مندان به تاریخ تطبیقی و فلسفه تاریخ تمدن‌ها